فلوت (Flute)

صدای ساز

درباره ساز

فلوت یکی از سازهای مهم ارکستر سمفونیک و تنها ساز بدونِ زبانه در سازهای بادی چوبی است. این ساز صدایی شفاف، لطیف و درخشان دارد و به دلیل گسترهٔ صوتی مناسب، چابکی در اجرای نت‌های سریع و توانایی بیان ظرافت‌های موسیقایی، در سبک‌های مختلف موسیقی، از موسیقی کلاسیک و فولکلور تا موسیقی فیلم و موسیقی معاصر، به کار می‌رود. خانوادهٔ ساز: فلوت از خانوادهٔ سازهای بادی چوبی است. این ساز در گذشته عمدتاً از چوب ساخته می‌شد، اما امروزه فلوت‌های مدرن معمولاً از فلزهایی مانند نقره ساخته می‌شوند. با وجود این تغییر در جنس بدنه، فلوت همچنان در خانوادهٔ بادی‌های چوبی طبقه‌بندی می‌شود. تعداد سوراخ‌ها و کلیدها: فلوت مدرن معمولاً دارای مجموعه‌ای از کلیدهاست که با کمک آن‌ها سوراخ‌های صوتی باز و بسته می‌شوند. تعداد و آرایش کلیدها به سیستم ساخت ساز بستگی دارد؛ در فلوت‌های رایج امروزی، سیستم بوهم متداول است. کوک ساز: فلوت معمولی ارکستر در کوک «دو» (C) ساخته می‌شود. این ساز انتقالی نیست؛ بنابراین صدای آن مطابق همان نتی است که نوشته شده است. نت‌نویسی: موسیقی فلوت با «کلید سل» (Treble Clef) نوشته می‌شود. نت‌های نوشته‌شده در پارت فلوت معمولی در همان ارتفاع صوتی شنیده می‌شوند. گسترهٔ صوتی: گسترهٔ معمول فلوت کنسرت از «دو» اکتاو چهارم (C4) تا «دو» اکتاو هفتم (C7) است. نوازندگان ماهر می‌توانند با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته نت‌هایی بالاتر از این محدوده نیز اجرا کنند. رنگ صوتی فلوت در محدودهٔ بم، نرم و گرم، در محدودهٔ میانی شفاف و در محدودهٔ زیر، درخشان و نافذ است. جنس مواد ساز: فلوت‌های امروزی معمولاً از نقره، نیکل نقره‌اندود، طلا یا ترکیبی از این مواد ساخته می‌شوند. در برخی مدل‌ها نیز از چوب استفاده می‌شود. جنس بدنه و نوع ساخت می‌تواند بر رنگ صوتی، وزن و پاسخ‌دهی ساز تأثیر بگذارند. شیوهٔ تولید صدا: نوازنده با دمیدن هوا از روی لبهٔ سوراخ دهانه، جریان هوای داخل ساز را به ارتعاش درمی‌آورد. با باز و بسته کردن کلیدها، طول مؤثر ستون هوای داخل لوله تغییر می‌کند و نت‌های مختلف تولید می‌شوند. تغییر فشار هوا، شکل لب‌ها و زاویهٔ دمش نیز در کنترل شدت، رنگ و زیر و بمی صدا نقش دارند. فلوت در ارکستر فلوت یکی از سازهای مهم بخش بادی چوبی ارکستر سمفونیک است. این ساز معمولاً ملودی‌های اصلی، خط‌های ملودیکِ مکمل و گاهی بخش‌هایی از همراهی را اجرا می‌کند. فلوت به دلیل چابکی و شفافیت صدایش، برای اجرای پاساژهای سریع، ملودی‌های لطیف و جمله‌های موسیقایی درخشان مناسب است. در ارکستر، گاهی دو یا سه نوازندهٔ فلوت حضور دارند و یکی از آن‌ها ممکن است در بخش‌هایی از اثر، ساز پیکولو بنوازد. آیا فلوت سازی هارمونیک است؟ فلوت در درجهٔ نخست سازی ملودیک است و معمولاً در هر لحظه یک نت را اجرا می‌کند. برخلاف سازهایی مانند پیانو، اجرای آکوردهای چندصدایی با آن کاربرد معمول ندارد. با این حال، فلوت می‌تواند در ترکیب با سازهای دیگر، در ایجاد بافت هارمونیک و تکمیل رنگ صوتی ارکستر نقش داشته باشد. چند نوازندهٔ مشهور فلوت 1. ژان-پیر رامپال (Jean-Pierre Rampal) فلوتیست فرانسوی و از تأثیرگذارترین نوازندگان فلوت در قرن بیستم که نقش مهمی در معرفی فلوت به‌عنوان سازی برجسته در موسیقی تک‌نوازی و کنسرتو داشت. او به شفافیت صدا، ظرافت نوازندگی و اجرای آثار دورهٔ باروک شهرت داشت. 2. جیمز گالوی (James Galway) فلوتیست ایرلندی مشهور به صدای درخشان، تکنیک چیره‌دستانه و توانایی اجرای طیف گسترده‌ای از آثار، از موسیقی کلاسیک تا موسیقی سنتی و عامه‌پسند. او به دلیل اجراهای بین‌المللی و ضبط‌های متعدد، از شناخته‌شده‌ترین نوازندگان فلوت جهان است. 3. امانوئل پاهود (Emmanuel Pahud) فلوتیست سوئیسی و نوازندهٔ اصلی فلوت ارکستر فیلارمونیک برلین که به تسلط تکنیکی، انعطاف‌پذیری در رنگ صوتی و اجراهای برجستهٔ آثار کلاسیک و معاصر شناخته می‌شود. 4. آندراس آدوریان (András Adorján) فلوتیست مجارستانی‌ـ‌آلمانی که به‌عنوان نوازنده، مدرس و پژوهشگر موسیقی فلوت فعالیت داشته و در گسترش رپرتوار و آموزش این ساز نقش مهمی ایفا کرده است. 5. پائولا روبینو (Paula Robison) فلوتیست آمریکایی که به اجراهای موسیقی مجلسی و تک‌نوازی و همکاری با نوازندگان برجستهٔ سازهای دیگر شهرت دارد. چند پیشنهاد شنیداری: 1. سی‌رَنکس (Syrinx) -کلود دبوسی (Claude Debussy) برای فلوت سُلو اثری برای فلوت تنها که رنگ صوتی لطیف، بیان آزاد و توانایی ساز در شکل‌دهی به ملودی بدون همراهی را نشان می‌دهد. ۲. کنسرتو شمارهٔ ۱ برای فلوت در «سل ماژور»، k. ۳۱۳ -ولفگانگ آمادئوس موتسارت (Wolfgang Amadeus Mozart) برای فلوت و ارکستر نمونه‌ای مناسب برای شنیدن شفافیت صدا، چابکی تکنیکی و گفت‌وگوی فلوت با ارکستر. موومان اول، به‌ویژه، برای آشنایی با شیوهٔ به‌کارگیری فلوت در موسیقی کلاسیک مناسب است. ۳. پارتیتا در لا مینور، ب‌و‌و ۱۰۱۳ -یوهان سباستیان باخ (Johann Sebastian Bach) برای فلوت سُلو اثری شامل چهار رقص با سبک‌ها و شخصیت‌های متفاوت که توانایی فلوت در اجرای ملودی‌های مستقل، تغییرات بیانی و پاساژهای تکنیکی را نشان می‌دهد.